Pomiar suwmiarką, mikrometrem i sprawdzianem na hali

Pomiar suwmiarką daje wiarygodny wynik, gdy przyrząd jest czysty, pokazuje zero przy zamkniętych szczękach, a odczyt robisz na wprost, bez mocnego dociskania. Wiele braków powstaje właśnie przy pomiarze: zły nacisk, odczyt pod kątem albo przyrząd po terminie wzorcowania przepuszczają złą część lub odrzucają dobrą.

Co sprawdzić przed pierwszym pomiarem

Zanim zmierzysz pierwszą sztukę na zmianie, przejdź przez cztery kroki:

Wytrzyj szczęki lub powierzchnie pomiarowe i sam detal. Wiór, olej albo zadzior zmieniają wynik.
Zamknij suwmiarkę lub mikrometr i sprawdź zero. W suwmiarce noniuszowej zera noniusza i skali głównej muszą się pokrywać.
Spójrz na naklejkę lub kartę przyrządu. Termin kolejnego wzorcowania wyznacza zakład.
Sprawdź w instrukcji stanowiska, który przyrząd jest przypisany do danego wymiaru i jak często mierzyć sztuki.

Gdy przyrząd nie pokazuje zera albo ma przeterminowaną naklejkę, nie mierz nim i zgłoś to liderowi.

Jak wygląda pomiar suwmiarką krok po kroku

Suwmiarka mierzy trzy rodzaje wymiarów:

zewnętrzny (średnica wałka, grubość blachy): dużymi szczękami, detal możliwie blisko prowadnicy;
wewnętrzny (otwór, rowek): małymi szczękami u góry, rozsuniętymi do oporu o ścianki;
głębokość: wysuwką na końcu prowadnicy, opartą prostopadle o dno.

Szczęki dosuwasz lekko, aż dotkną detalu, bez wciskania. Przyrząd trzymasz prostopadle do mierzonej powierzchni, bo przekoszona suwmiarka pokazuje więcej niż rzeczywisty wymiar. Odczyt robisz z oczami na wysokości skali.

Jak odczytać noniusz 0,02 mm

Noniusz 0,02 mm ma 50 działek na długości 49 mm. Odczyt składa się z dwóch części:

Pełne milimetry odczytujesz ze skali głównej, przed zerem noniusza.
Szukasz kreski noniusza, która pokrywa się z kreską skali głównej, i mnożysz jej numer przez 0,02 mm.

Przykład: zero noniusza stoi za 21 mm, a pokrywa się trzecia kreska. Wynik to 21 + 3 x 0,02 = 21,06 mm. Noniusz 0,05 mm ma 20 działek, a 0,1 mm ma 10 działek; zasada odczytu jest ta sama.

Na hali mówi się w „setkach”: jedna setka to 0,01 mm, dwie setki to 0,02 mm. Mikrometr jako jednostka (µm) to 0,001 mm.

Suwmiarka, mikrometr czy sprawdzian

Każdy z przyrządów ma inne zadanie. Dokładność zależy od konkretnego modelu, więc tabela podaje wartości typowe.

Przyrząd	Typowa dokładność odczytu	Do czego
Suwmiarka (noniuszowa, zegarowa, cyfrowa)	0,02, 0,05 lub 0,1 mm, w niektórych modelach 0,01 mm	wymiary zewnętrzne, wewnętrzne i głębokość przy szerszych tolerancjach
Mikrometr zewnętrzny	setne części milimetra z bębna	wymiary zewnętrzne przy ciaśniejszych tolerancjach
Sprawdzian graniczny	bez odczytu liczby	szybka decyzja „dobra / zła” dla otworu lub wałka

Jaki przyrząd i jaka tolerancja obowiązują przy danym wymiarze, ustala zakład w instrukcji i na rysunku. Wymiar bez własnej tolerancji podlega tolerancji ogólnej zapisanej przy tabliczce, np. „ISO 2768-m”. Dla wymiaru od 6 do 30 mm w klasie m to ±0,2 mm.

Jak mierzyć mikrometrem i do czego służy sprzęgło

Mikrometr odczytujesz w dwóch miejscach. Całe milimetry i połówki widać na tulei (podziałka wzdłużna), setne części milimetra na bębnie (podziałka poprzeczna). Przykład z instrukcji producenta: tuleja pokazuje 7, bęben 0,37, wynik to 7,37 mm.

Końcówki dosuwasz wyłącznie sprzęgłem, czyli grzechotką na końcu bębna. Sprzęgło ogranicza nacisk, więc wynik nie zależy od siły ręki. Kręcenie samym bębnem do oporu ściska detal i zaniża odczyt. Ile obrotów grzechotki wykonać, zależy od modelu i instrukcji zakładowej.

Zero mikrometru sprawdzasz przy zamkniętych końcówkach, bo może się przesunąć po wcześniejszym pomiarze albo po zmianie temperatury.

Sprawdzian graniczny GO / NO-GO

Sprawdzian tłoczkowy do otworów ma dwie strony. Strona przechodnia (GO) musi wejść w otwór, strona nieprzechodnia (NO-GO) nie może. Część jest dobra tylko wtedy, gdy spełnione są oba warunki.

Sprawdzian wkładasz bez siły. Wciśnięcie na siłę strony NO-GO daje fałszywy wynik i niszczy przyrząd. Strona przechodnia sprawdzianu roboczego ma naddatek na ścieranie, bo pracuje najczęściej; zużyty sprawdzian trafia do wzorcowania.

Skąd biorą się braki przy pomiarze

Najczęstsze źródła błędu to:

nacisk: za mocno dociśnięte szczęki albo bęben kręcony bez sprzęgła;
paralaksa: odczyt pod kątem zamiast na wprost;
temperatura: detal prosto z obróbki albo przyrząd nagrzany w dłoni;
brud i zadziory na detalu lub powierzchniach pomiarowych;
ustawienie: przekoszona suwmiarka, pomiar przy końcówkach szczęk;
zużycie przyrządu i brak aktualnego wzorcowania.

Gdy wymiar wychodzi na granicy tolerancji albo drugi pomiar daje inny wynik, nie „dosuwaj” przyrządu do oczekiwanej liczby. Wyczyść detal, sprawdź zero, zmierz jeszcze raz i zgłoś sprawę liderowi. Decyzję o części podejmuje kontrola jakości według zasad zakładu. Więcej o rytmie pracy przy maszynach opisuje tekst o pracy na produkcji, a o wymaganiach dokładności w branży motoryzacyjnej.

Najczęściej zadawane pytania

Co zrobić, gdy suwmiarka nie pokazuje zera?

Wyczyść szczęki i zamknij je ponownie. Jeśli zero dalej się nie pokrywa, odłóż przyrząd i zgłoś to liderowi; suwmiarką z przesuniętym zerem nie mierzysz detali.

Co to jest wzorcowanie przyrządu pomiarowego?

To porównanie wskazań przyrządu ze wzorcem; świadectwo podaje błąd wskazania i niepewność pomiaru. Okres między wzorcowaniami ustala zakład, a na hali widać go na naklejce lub karcie przyrządu.

Czy trzeba mierzyć każdą sztukę?

To zależy od instrukcji stanowiska: zakład określa w karcie kontrolnej, które wymiary sprawdzać i co ile sztuk. O zasady mierzenia na konkretnym stanowisku zapytaj już pierwszego dnia w nowej pracy.

Czym różni się wzorcowanie od legalizacji?

Legalizacja to kontrola prawna przyrządów używanych np. w handlu czy ochronie zdrowia. Suwmiarki, mikrometry i sprawdziany w kontroli jakości na hali zwykle podlegają wzorcowaniu.

Opis dotyczy przepisów ogólnych. To, co Ci przysługuje, zależy od rodzaju umowy (umowa o pracę, umowa zlecenie). Wiążące są Twoja umowa i pasek wypłaty.