Uprawnienia SEP grupy E i D: kto ich potrzebuje na produkcji

Uprawnienia SEP grupy E potrzebuje osoba, która obsługuje, konserwuje, naprawia lub montuje urządzenia elektryczne objęte przepisami. Grupa D jest dla osób, które takimi pracami kierują albo nadzorują eksploatację. Operator maszyny, który tylko ją uruchamia według instrukcji, zwykle świadectwa nie potrzebuje.

Czym są uprawnienia SEP

Potocznie mówi się „uprawnienia SEP”, a formalnie jest to świadectwo kwalifikacyjne z art. 54 Prawa energetycznego. Wydają je komisje kwalifikacyjne, działające między innymi przy stowarzyszeniach naukowo-technicznych, takich jak SEP. Szczegóły określa rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 1 lipca 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 1392).

Świadectwo traci ważność po 5 latach od wydania. Dawne świadectwa „na zawsze” nie są dziś normą.

Grupa E i grupa D: czym się różnią

E i D to nie poziom niższy i wyższy, tylko dwa różne stanowiska. Można mieć jedno, drugie albo oba.

Cecha	Grupa E (eksploatacja)	Grupa D (dozór)
Kto	osoba, która wykonuje prace przy urządzeniach	osoba, która kieruje pracami lub nadzoruje eksploatację
Zakres czynności	obsługa, konserwacja, remont, naprawa, montaż, demontaż, czynności kontrolno-pomiarowe	kierowanie pracownikami z grupy E, nadzór nad eksploatacją
Typowe stanowisko na produkcji	elektryk utrzymania ruchu, automatyk, konserwator	brygadzista lub kierownik działu utrzymania ruchu

Pomiary elektryczne mieszczą się w eksploatacji, więc osoba, która je wykonuje, potrzebuje świadectwa E w odpowiednim zakresie.

Grupy 1, 2 i 3: jakie urządzenia obejmuje świadectwo

Obok litery świadectwo ma numer grupy i punkty z załącznika do rozporządzenia:

grupa 1: urządzenia elektroenergetyczne, m.in. do 1 kV, powyżej 1 kV do 30 kV, urządzenia elektrotermiczne, w wykonaniu przeciwwybuchowym, aparatura kontrolno-pomiarowa i automatyki;
grupa 2: urządzenia cieplne;
grupa 3: urządzenia gazowe.

We wniosku wskazuje się numer grupy i konkretny punkt. Świadectwo obejmuje więc tylko wybrany zakres, a nie wszystkie urządzenia elektryczne w zakładzie.

Kto na produkcji potrzebuje uprawnień SEP

O tym, czy dane stanowisko wymaga świadectwa, decyduje rodzaj czynności, a nie sam kontakt z maszyną. W pracy na produkcji wygląda to zwykle tak:

operator maszyny lub linii: świadectwo nie jest wymagane przy obsłudze urządzeń o napięciu do 1 kV i mocy do 20 kW, jeśli dokumentacja urządzenia określa zasady obsługi;
elektryk, automatyk, konserwator utrzymania ruchu: wykonuje konserwację, naprawy i pomiary, więc potrzebuje grupy E;
osoba kierująca zespołem utrzymania ruchu: potrzebuje grupy D, a często też E;
obsługa urządzeń cieplnych do 50 kW: świadectwo nie jest wymagane.

Wyjątek do 1 kV i 20 kW dotyczy tylko obsługi. Konserwacja i naprawa tej samej maszyny wymagają już świadectwa. Przy stanowiskach takich jak montaż elektroniki wymóg zależy od tego, czy praca obejmuje tylko montaż podzespołów, czy także czynności przy urządzeniach zasilanych z sieci. Konkretne wymagania stanowiska wskazuje zakład.

Przepisów tych nie stosuje się m.in. w podziemnych zakładach górniczych ani w zakresie prawa atomowego.

Jak wygląda egzamin SEP

Wniosek składa osoba zainteresowana albo zatrudniający ją pracodawca. Wskazuje grupę (E lub D), numer grupy i punkt.
Do wniosku dołącza się kopię dokumentu potwierdzającego wiedzę: dyplom lub świadectwo zawodowe, certyfikat kwalifikacji, świadectwo czeladnicze lub mistrzowskie, świadectwo szkoły w zawodzie związanym z eksploatacją urządzeń albo zaświadczenie pracodawcy o doświadczeniu i stażu pracy.
Komisja podaje termin co najmniej 14 dni przed egzaminem.
Egzamin jest ustny, przed komisją w składzie co najmniej 3 osób. Komisja może go przeprowadzić także na odległość. Trzeba mieć dokument tożsamości ze zdjęciem.
Wynik jest pozytywny albo negatywny. Świadectwo komisja wydaje w ciągu 14 dni od egzaminu.

Pytania dotyczą zasad budowy i działania urządzeń, ich eksploatacji, BHP, ochrony przeciwpożarowej, pierwszej pomocy i postępowania w razie awarii.

Cudzoziemiec a świadectwo kwalifikacyjne

Cudzoziemiec bez numeru PESEL podaje we wniosku rodzaj i numer dokumentu tożsamości. Przepisy nie przewidują tłumacza na egzaminie SEP, a egzamin jest ustny, więc o formie rozmowy decyduje komisja. Przy egzaminach UDT, np. na uprawnienia na wózek widłowy, zasada jest inna: kandydat zna język polski albo zapewnia tłumacza przysięgłego.

Kwalifikacje elektryczne zdobyte za granicą nie zamieniają się same w polskie świadectwo. Dokumenty szkolne i zawodowe z innego kraju opisuje tekst o nostryfikacji i uznawaniu kwalifikacji.

Najczęściej zadawane pytania

Czy po 5 latach wystarczy złożyć wniosek o przedłużenie?

Nie ma odrębnego trybu przedłużenia bez egzaminu. Po 5 latach kwalifikacje potwierdza się ponownie przed komisją kwalifikacyjną.

Czy trzeba mieć wykształcenie elektryczne, żeby podejść do egzaminu?

Nie zawsze. Zamiast dyplomu lub świadectwa zawodowego można dołączyć zaświadczenie pracodawcy o doświadczeniu i stażu pracy, które pozwoliły zdobyć potrzebne umiejętności.

Czy świadectwo do 1 kV wystarczy w zakładzie produkcyjnym?

Wystarczy, jeśli urządzenia, przy których pracujesz, mieszczą się w tym punkcie grupy 1. Przy urządzeniach powyżej 1 kV, w wykonaniu przeciwwybuchowym lub elektrotermicznych potrzebny jest odpowiedni punkt w świadectwie.

Czy egzamin SEP jest testem pisemnym?

Nie. Egzamin jest ustny i sprawdza wiedzę teoretyczną oraz praktyczną. Komisja może przeprowadzić go także na odległość.

Opis dotyczy przepisów ogólnych. To, co Ci przysługuje, zależy od rodzaju umowy (umowa o pracę, umowa zlecenie). Wiążące są Twoja umowa i pasek wypłaty.