Piktogramy GHS i karta charakterystyki: jak je czytać

Piktogramy GHS to dziewięć symboli w czerwonym rombie, które mówią, jakie zagrożenie niesie substancja: wybuch, ogień, oparzenie, zatrucie albo szkoda dla środowiska. Co zrobić przy kontakcie z nią, podaje karta charakterystyki, przede wszystkim jej sekcja 4.

Skąd się biorą piktogramy GHS na etykiecie

GHS to światowy system oznaczania chemikaliów. W Unii Europejskiej wprowadza go rozporządzenie CLP (WE) nr 1272/2008. Dostawca musi oznakować niebezpieczną substancję lub mieszaninę, zanim trafi do sprzedaży, więc etykieta jest już na opakowaniu, gdy przychodzi na zakład.

Każdy piktogram ma ten sam wygląd: romb z czerwoną ramką, czarny symbol na białym tle. Dawne pomarańczowe kwadraty z czarnym symbolem już nie obowiązują. Jeśli zobaczysz je na starej beczce w magazynie, traktuj je jako ostrzeżenie, ale aktualne informacje znajdziesz w karcie charakterystyki.

Co oznacza każdy z dziewięciu piktogramów

Kody od GHS01 do GHS09 służą do opisu w dokumentach. Na samej etykiecie stoi tylko rysunek, bez numeru.

Kod	Symbol	Co oznacza
GHS01	wybuchająca bomba	substancja wybuchowa
GHS02	płomień	łatwopalna
GHS03	płomień nad kołem	utleniająca, podsyca pożar
GHS04	butla gazowa	gaz pod ciśnieniem
GHS05	ciecz niszcząca dłoń i metal	żrąca dla skóry, oczu i metali
GHS06	czaszka ze skrzyżowanymi piszczelami	silnie toksyczna, nawet w małej dawce
GHS07	wykrzyknik	szkodliwa, drażniąca, może uczulać skórę
GHS08	sylwetka z gwiazdą na piersi	poważne zagrożenie dla zdrowia
GHS09	martwe drzewo i ryba	szkodliwa dla środowiska wodnego

Czym różni się wykrzyknik od czaszki

Czaszka (GHS06) oznacza ostrą toksyczność najwyższych kategorii, od 1 do 3. Wykrzyknik (GHS07) to słabsze działanie: ostra toksyczność kategorii 4, podrażnienie skóry i oczu, uczulenie skóry, podrażnienie dróg oddechowych albo senność i zawroty głowy. Jeśli na etykiecie jest czaszka, wykrzyknika już się nie dodaje, bo mocniejsze ostrzeżenie obejmuje słabsze.

Co znaczy sylwetka z gwiazdą

GHS08 ostrzega przed skutkami, których nie widać od razu. Substancja może działać rakotwórczo, uszkadzać materiał genetyczny, szkodzić płodności, uczulać drogi oddechowe albo uszkadzać narządy przy dłuższym narażeniu. Brak bólu czy podrażnienia nie znaczy, że kontakt był bezpieczny.

Jak przeczytać etykietę w 30 sekund

Sprawdź nazwę produktu. Ma się zgadzać z nazwą w karcie charakterystyki.
Spójrz na piktogramy i porównaj je z tabelą wyżej.
Przeczytaj hasło ostrzegawcze: „Niebezpieczeństwo” oznacza poważniejsze zagrożenie niż „Uwaga”.
Znajdź zwroty H (opis zagrożenia, np. działa drażniąco na skórę) i zwroty P (co robić, np. stosować rękawice ochronne).

Zwroty H i P zastąpiły dawne zwroty R i S. Środki ochrony z etykiety stosujesz na stanowisku zgodnie z instrukcją. Jak dobierać rękawice i obuwie, opisuje tekst o odzieży roboczej i środkach ochrony.

Czym jest karta charakterystyki i co zawiera

Karta charakterystyki to dokument od dostawcy substancji, zawsze w 16 sekcjach: od sekcji 1 (identyfikacja produktu) do sekcji 16 (inne informacje). Wzór określa rozporządzenie REACH, a żadna podsekcja nie może zostać pusta. Karta musi być w języku urzędowym kraju, w którym produkt sprzedano, więc w Polsce jest po polsku.

Które sekcje karty czytać najpierw

Cała karta ma często kilkanaście stron. Przed pracą z nową substancją wystarczą na początek cztery sekcje:

Sekcja 2. Identyfikacja zagrożeń: te same piktogramy, hasło i zwroty H i P co na etykiecie.
Sekcja 4. Środki pierwszej pomocy: co zrobić przy kontakcie ze skórą, oczami, przy wdychaniu i połknięciu.
Sekcja 7. Postępowanie z substancjami i ich magazynowanie: jak przelewać, przechowywać i czego nie łączyć.
Sekcja 8. Kontrola narażenia i środki ochrony indywidualnej: jakie rękawice, okulary lub maska są potrzebne.

Pozostałe sekcje przydają się przy pożarze, wycieku czy utylizacji.

Co zrobić przy kontakcie z substancją

Najpierw przerwij pracę i odsuń się od źródła. Potem sprawdź sekcję 4 karty albo zwroty P na etykiecie i zrób to, co tam stoi, np. płukanie oczu wodą. Każdy kontakt, nawet bez objawów, zgłoś od razu przełożonemu na zmianie i koordynatorowi. Przy substancjach z czaszką lub sylwetką z gwiazdą liczy się czas, więc nie czekaj do końca zmiany.

Chemikalia spotkasz nie tylko w laboratorium. Środki myjące, smary, farby i odpady niebezpieczne są codziennością w produkcji oraz w pracy w recyklingu i gospodarce odpadami.

Najczęściej zadawane pytania

Ile jest piktogramów GHS?

Dziewięć. Każdy to czerwony romb z czarnym symbolem na białym tle. Jedna etykieta może mieć kilka piktogramów, jeśli substancja niesie kilka zagrożeń.

Gdzie na zakładzie znajdę kartę charakterystyki?

Miejsce przechowywania kart zależy od zakładu: bywa to segregator przy stanowisku, magazyn albo wersja elektroniczna. Możesz poprosić o kartę lidera. O to, gdzie leżą karty, warto zapytać już w pierwszym dniu w nowej pracy.

Czy karta charakterystyki może być po angielsku?

Karta substancji sprzedanej w Polsce ma być po polsku. Nazwa produktu w karcie musi zgadzać się z nazwą na etykiecie, inaczej możesz czytać kartę innego produktu.

Co oznacza pomarańczowy kwadrat z czarnym symbolem?

To dawne oznaczenie, które zastąpiły czerwone romby. Na starszych opakowaniach jeszcze się zdarza, ale aktualne zagrożenia podaje karta charakterystyki.

Opis dotyczy przepisów ogólnych. To, co Ci przysługuje, zależy od rodzaju umowy (umowa o pracę, umowa zlecenie). Wiążące są Twoja umowa i pasek wypłaty.